Hocasının
vefâtı ile Bursa kâdılığına getirilen Aziz Mahmûd Hüdâyi hazretleri, kâdılığı
esnâsında bir gece rüyâsında Cehennem' i ve Cehennem' in ateşinde tanıdığı bâzı
kimselerin yandığını gördü. Bu korkunç rüyânın verdiği dehşet ve üzüntü içindeki
günlerde, bir hanım bir dâvâ getirdi. Bu dâvadan sonra Bursa kâdılığını bıraktı
ki, hâdise şöyle idi:

O günlerde
Bursa' da, evliyâullahtan olan Muhammed Üftâde hazretleri halkın mânevî terbiyesi
işi ile meşgûl olurlardı. Yine Üftâde hazretlerini seven fakir bir kimse vardı.
Her sene hac mevsiminde hacca gitmek ister, fakat gidecek parası olmadığı için
arzusuna kavuşamazdı. Üzüntüsünden hiç yüzü gülmez, gözleri hep hacca gidenlerin
yolu üzerine takılır kalırdı. Evde hanımı, yüzü gülmeyen kocasının bu hâline
oldukça üzülürdü. Yine bir sene hac mevsiminde, parası olmadığı için hacca
gidemeyen bu fakir üzüntüsünden ne yapacağını şaşırdı.  Aralarında geçen bu
konuşmanın sonunda elinde olmayarak hanımına; “Eğer bu sene de hacca gidemezsem
seni üç talak ile boşadım.” dedi.

Günler
geçti. Kurban bayramı yaklaştı. Fakiri bir düşüncedir aldı. Hacca gidemezse,
evde hanımı boş olacaktı. Bir yerlerden borç bulup hacca gidememişti. Ne
yapacağını şaşırdığı bir gün, hatırına Muhammed Üftâde geldi. Hemen huzûruna
gidip ağlayarak durumunu anlattı. O da; “Bizim Eskici Mehmed Dede' ye git,
selâmımızı söyle. O seni hacca götürüp derdine dermân olur.” buyurdu. Fakir,
sevinerek huzûrdan ayrıldı, süratle Mehmed Dede' nin dükkânına koştu. Mehmed
Dede' ye, hocasının selâmını söyleyip derdini anlattı. Mehmed Dede:

“Ey fakir!
Gözlerini kapa. Aç demeden sakın açma.” dedi. Fakir gözlerini açtığında
kendilerini Mekke' de buldular. Mehmed Dede, Allahü teâlânın izniyle, fakiri bir
anda Hicâz' a götürmüştü. O gün, arefe idi, hacılar Arafat' a çıkmışlardı. Fakir
ve Mehmed Dede de ihram giyip Arafat' a çıktılar. Ertesi günü Kâbe-i muazzamada
vakfeye durdular. Ziyâret edilecek yerlere gittikten sonra, Bursalı hacıları
buldular. Onlar, hemşehrileri olan Mehmed Dede' yi ve Fakiri görünce sevindiler.
Fakir birkaç hediye alıp, bir kısmını da getirmeleri için komşusu olan hacılara
emânet etti. Vedâlaşarak ayrıldılar. Yine Mehmed Dede' nin kerâmetiyle bir anda,
Mekke-i mükerremeden Bursa' ya geldiler.

Fakir
getirdiği bâzı hediyelerle eve gelince, hanımı birkaç gündür eve gelmeyen
kocasını eve almak istemedi ve;

“Sen beni
boşamadın mı? Hangi yüzle bana hediye getirerek eve giriyorsun?” dedi. Kocası
da; “Hanım, ben hacca gittim geldim. İşte bu getirdiklerimi de Mekke' den aldım.”
dediyse de, kadın: “Bir de yalan söylüyorsun. Üç beş gün içinde hacca gidilip
gelinir mi? Seni mahkemeye vereceğim.” dedi ve Kâdı Azîz Mahmûd Hüdâyî' ye
gelerek; “Kâdı Efendi! Artık ben bu adamla bir arada yaşayamam. Nikâhımızın fesh
edilmesini istiyorum. Bunun Kurban Bayramından iki gün evvel Bursa' da olduğunu
herkes biliyor. Hâlbuki ona sorun, hacca gitmiş, Arafat' a çıkmış, şeytan
taşlamış, zemzemler, sürmeler getirmiş... Beni aldatıyor. Bir haftada oraya
gider, bu işleri yapar ve nasıl geri gelir? Yanına da bir yalancı şâhit bulmuş.
“Eskici Baba gördü, yanımdaydı.” diyor ve bu husus şer' iye siciline
işleniyor.

Bu sözler
üzerine Azîz Mahmûd Hüdâyî, hanımın kocasını mahkemeye çağırtarak onu da
dinledi. Fakir; hacca gittiğini, Kâbe-i muazzamayı tavâf edip, ziyâret edilecek
yerleri gezdiğini, Bursalı hacılarla görüşüp getirmeleri için emânet dahi
verdiğini iddiâ etti. Bu sebeple boşanmanın vâki olmadığını söyledi. Fakir,
Mehmed Dede' yi şâhit gösterdi. Mahkemeye gelen Mehmed Dede ise kâdının bu
sözlere bir türlü inanmak istemediğini görerek; “A kâdı efendi! Şeytan, Allahü
teâlânın düşmanı olduğu hâlde, bir anda dünyânın bir ucundan bir ucuna gidip
gelir de, bir velînin bir anda Kâbe' ye gitmesi niçin kabûl edilmez!” dedi. Kâdı
hayret ederek, mahkemeyi hacıların dönüşüne bıraktı. Aradan günler geçti.
Bursalı hacılar geldi. Mahkeme gününde şâhid olarak, fakirin hac vazîfesini
yaptığını, hattâ verdiği emânetleri getirdiklerini bildirdiler. Kâdı, şâhitlerin
verdiği bu ifâde ile dâvâcı hanımın nikâhı fesh etme isteğini reddetti. Böylece
boşanma olmadı.